«Πού είναι τα βιβλία για 4 ετών;», «Είναι αυτό για 3 ετών;», «Πού γράφει πάνω στο βιβλίο για ποια ηλικία είναι;». Αυτές είναι κάποιες από τις πολύ συχνές ερωτήσεις που ακούω!
Γιατί τα περισσότερα παιδικά βιβλία δεν έχουν ηλικιακή σήμανση; Ας μάθουμε αρχικά να διακρίνουμε την ηλικιακή κατηγορία στην οποία απευθύνονται με ένα πρακτικό οδηγό.
Νηπιακά βιβλία από χαρτόνι: Με ανοιγόμενα ή συρόμενα μέρη, με ήχους και υφές, για ηλικίες από 0 έως 3 ετών. Συνήθως είναι μικρά σε μέγεθος, έχουν σκληρές σελίδες και η θεματολογία τους βασίζεται σε απλές έννοιες που τα παιδιά μαθαίνουν στην αναπτυξιακή φάση όπου βρίσκονται. Δηλαδή ζώα, χρώματα, σχήματα, φρούτα, λαχανικά, εποχές, επαγγέλματα και έννοιες όπως μεγάλος-μικρός, ψηλός-κοντός κ.λπ.
Εικονογραφημένες ιστορίες: Με ήρωες ανθρώπους ή ζώα και πλοκή που έχει αρχή, μέση και τέλος. Η εξέλιξη και η δράση είναι βασικά χαρακτηριστικά αυτών των βιβλίων. Το κείμενο συνυπάρχει με την πλούσια εικονογράφηση που καλύπτει όλες τις σελίδες. Απευθύνονται κυρίως σε ηλικίες από 3 έως 6 ετών. Η θεματολογία ποικίλλει, αναφερόμενη συχνά σε καταστάσεις όπως η φιλία, η αγάπη, τα συναισθήματα, η οικογένεια και το σχολείο, αλλά περιλαμβάνει και φανταστικές ιστορίες όπου αναδεικνύονται οι αξίες όπως η συνεργασία, η αποδοχή και η διαφορετικότητα.
Παιδικά βιβλία για νέους αναγνώστες (7 έως 9 ετών): Απευθύνονται σε παιδιά των πρώτων τάξεων του δημοτικού. Υπάρχουν βιβλία διαβαθμισμένης δυσκολίας που βοηθούν τα παιδιά στα πρώτα τους βήματα στην ανάγνωση, αξιοποιώντας τη χαρούμενη εικονογράφηση, τις δομημένες προτάσεις και το επιλεγμένο λεξιλόγιο. Για παιδιά που έχουν ήδη κατακτήσει τον μηχανισμό της ανάγνωσης, υπάρχουν βιβλία με ιστορίες χωρισμένες σε κεφάλαια, όπου οι ήρωες αντιμετωπίζουν φανταστικές ή ρεαλιστικές καταστάσεις. Η πλοκή είναι πιο σύνθετη και περιλαμβάνει πολλά είδη (μυστήριο, χιούμορ, αθλητικά ή μυθολογικά θέματα) επιτρέποντας στους αναγνώστες να επιλέγουν ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους.
Βιβλία για παιδιά 10-12 ετών: Η παιδική λογοτεχνία για αυτές τις ηλικίες ακολουθεί τον τρόπο σκέψης των αναγνωστών. Οι ιστορίες είναι σύνθετες και η έκτασή τους μεγαλύτερη. Χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ότι τα παιδιά ελέγχουν πλέον τον αριθμό των σελίδων. Η φανταστική λογοτεχνία τα ενδιαφέρει πολύ, όπως επίσης και τα βιβλία που πραγματεύονται κοινωνικά ζητήματα. Πολλά βιβλία αυτής της κατηγορίας, αναπτύσσονται σε σειρές όπου οι πρωταγωνιστές ζουν διαφορετικές περιπέτειες.
Μετά από αυτή τη σύντομη ανάλυση, η απουσία αυστηρής ηλικιακής σήμανσης στα βιβλία νομίζω πως είναι πλέον προφανής. Η ηλικιακή σήμανση μπαίνει από τους εκδοτικούς οίκους, για να δημιουργήσει μια γενική κατεύθυνση, την οποία δεν είμαστε υποχρεωμένοι να ακολουθήσουμε!
Η ανάγνωση ενός βιβλίου (ναι το λέμε ανάγνωση ακόμη και αν διαβάζουμε το βιβλίο σε ένα παιδί) είναι μια ενεργητική διαδικασία. Αν ένας αναγνώστης δεν είναι αρκετά ώριμος για να καταλάβει μια δύσκολη ή άγνωστη έννοια, συνήθως ο εγκέφαλός του την προσπερνά ή την ερμηνεύει πιο απλά, σύμφωνα με αυτά που γνωρίζει Έτσι, το ίδιο βιβλίο «λειτουργεί» διαφορετικά σε ένα παιδί 2 ετών και διαφορετικά σε ένα παιδί 4 ετών.
Έχω γνωρίσει παιδί 8 ετών που θέλει να διαβάσει ένα βιβλίο που αναγράφεται η ηλικία «από 10 ετών», αλλά ο αριθμός στο εξώφυλλο να τον αποθαρρύνει. Επίσης, μια 10χρονη που δυσκολεύεται στην ανάγνωση και ντρέπεται να κρατήσει ένα βιβλίο που γράφει «από 7 ετών». Μια απλή ηλικιακή σήμανση δεν μπορεί να εξηγήσει ούτε να βοηθήσει αυτούς τους αναγνώστες. Κατά τη γνώμη μου, τους φέρνει σε δύσκολη θέση.
Σκεφτείτε πόσα βιβλία έχουν δύσκολα θέματα, π.χ. πόλεμος, απώλεια, διαζύγιο. Άλλα σύντομα με απλό λεξιλόγιο και άλλα πιο σύνθετα. Πόσο βοηθά η ηλικιακή σήμανση σε αυτά;
Αναμφισβήτητα η ηλικιακή σήμανση είναι και πρέπει να είναι ενδεικτική!
Ο καλύτερος τρόπος για να αποφασίσουμε για την καταλληλόλητα ενός βιβλίου, είναι ο ενήλικας να είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο παιδί και το κείμενο και στη συνέχεια ο νέος αναγνώστης να επιλέγει τα βιβλία που τον ενδιαφέρουν και τον αφορούν.
Σας προτείνω λοιπόν, ανεξάρτητα από την ηλικία που αναγράφεται (αν αναγράφεται) στο βιβλίο:
- να ξεφυλλίζετε τα βιβλία και να διαβάζετε ένα μικρό απόσπασμα. Κρίνετε εάν το δικό σας παιδί θα απολαύσει αυτό το βιβλίο.
- να επιλέγετε σύμφωνα με την προσωπικότητα του παιδιού. Ο γονιός γνωρίζει καλύτερα αν το παιδί είναι έτοιμο να διαχειριστεί θέματα όπως η απώλεια ή ο φόβος.
- να σέβεστε τον νεαρό αναγνώστη και τις αναγνωστικές του δυνατότητες. Ένα παιδί 6 ετών, που ίσως να έχει και μεγάλη βιβλιοθήκη, να μπορεί να απολαύσει μια ιστορία για 8χρονα, ενώ ένα παιδί που κουράζεται εύκολα μπορεί να προτιμά την ασφάλεια των εικονογραφημένων ιστοριών για λίγο περισσότερο.
Μην ψάχνετε λοιπόν την ηλικία στο οπισθόφυλλο. Ψάξτε την ιστορία που θα ενθουσιάσει το παιδί και θα το κάνει να ζητήσει “κι άλλο!”. Τελικά, το βιβλίο δεν είναι ένα προϊόν που πρέπει να «ταιριάζει» αυστηρά σε μια ηλικία! Είναι ένα βίωμα και μια εμπειρία που μεγαλώνει μαζί με το παιδί!
